реферат, рефераты скачать Информационно-образоательный портал
Рефераты, курсовые, дипломы, научные работы,
реферат, рефераты скачать
реферат, рефераты скачать
МЕНЮ|
реферат, рефераты скачать
поиск
Адкуль пайшло Хрысцiянства на Беларусi

Адкуль пайшло Хрысцiянства на Беларусi

Мiнiстэрства адукацыi рэспублiкi Беларусь

Школа №65 г. Мiнска

11 “Г” клас

Хадакоўскай Надзеi

Адкуль з’явiлася хрысцiянства на тэрыторыi Беларусi ?

Навуковы кiраўнiк:

Пабегайла ўладзiмiр

Уладзiмiравiч

Мiнск – 2000

Министерство образования республики Беларусь

Школа №65 г. Минска

11 “Г” класс

Ходаковской Надежды.

КРЕЩЕНИЕ РУСИ

Научный руководитель:

Павлюкевич Владимир

Николаевич

Минск – 2000

АДКУЛЬ ПРЫЙШЛО ХРЫСЦІЯНСТВА НА БЕЛАРУСЬ?

Адгучалі святы і перазвоны саборных званоў з нагоды 1000-годдзя

хрышчэння Усходняй Еўропы, прайшлі ўрачыстыя пасяджэнні і літургіі, зноў

надышоў час нястомных пошукаў і навуковага аналізу. Аглядаючы гады мінулыя,

святкаванне юбілею, трэба адзначыць, што ён стаў адметнай з'яваю ў жыцці

нашага грамадства. 1000-годдзе ў многім падштурхнула вяртанне народу

духоўнасці, прымусіла нават зацятых атэістаў падумаць аб нечым больш

каштоўным, чым «хлеб наш надзённы». I калі не ўсе адразу ці пакрысе сталі

вернікамі, то для большасці святкаванне хрысціянскіх угодкаў стала

вобразным напамінам аб спрадвечнай гісторыі чалавецтва і народа, аб людскіх

традыцыях, высокай духоўнасці і маралі.

Разам з тым 1000-годдзе паставіла, бадай, не менш пытанняў, чым

адказаў. Але гэта не тыя пытанні, якія на працягу двух гадоў гучалі з

трыбун розных канферэнцый і ўрачыстых пасяджэнняў, са старонак усесаюзных

часопісаў і нават раённых газет: як і дзе прымаў хрышчэнне князь Уладзімір,

ставіў ці не ставіў на Кіеўскіх гарах крыж св. Андрэй Першазваны,

прагрэсіўнай ці не была з'ява хрысціянства ва Усходняй Еўропе і г. д. На

ўсе гэтыя пытанні ўжо даўно знойдзены адказы ў працах айцоў-багасловаў і ў

спецыяльнай навуковай літаратуры. Іншая справа, што да так званага

«шырокага чытача» яны дайшлі толькі цяпер і абрынуліся на яго снежнаю

лавінаю. Не абышлося і без яўнага ганьбавання «опиума для народа» ў духу

даўно правераных бальшавіцка-сталінскіх традыцый. Але гаворка не пра тое.

У патоку святочнай хрысціянскай інфармацыі нават спрактыкаванаму ў

гісторыка-багаслоўскіх пытаннях чалавеку цяжка было зразумець, адкуль

узялося хрысціянства на Беларусі, якім яно было першапачаткова, як

развівалася. У лепшым выпадку ў свядомасці засталіся імёны сапраўдных

волатаў хрысціянскай культуры: Ефрасінні Полацкай, Кірылы Тураўскага,

Аўрамія Смаленскага, Сімяона Полацкага. Разам з тым, апісанне працэсу

хрышчэння Усходняй Еўропы звялося да прыняцця рэлігіі св. князем

Уладзімірам, хрышчэння кіяўлян, наўгародцаў. Пасля — да гісторыі кіеўскіх,

наўгародскіх, пскоўскіх і падмаскоўных манастыроў. Пазней — да вядомай

догмы: «Масква — трэці Рым, а чацвёртаму не быць», да аб'яднання

ўсходнеславянскага праваслаўя вакол маладой Маскоўскай дзяржавы.

Складалася ўражанне, што больш чым тысячагадовая гісторыя Беларусі ў

гэтым ваколасвяточным «рушэнні» калі не ігнаравалася свядома то, як бы

мовіць, выпала. Але на самой справе мы маем вынік шматвяковай расейскай

імперскай палітыкі ў галіне навукі і культуры, які, дарэчы, з зайздросным

імпэтам быў падхоплены праваднікамі камуністычнай ідэалогіі. Стары-новы

дагмат аб тым, што Беларусь — колішняе Полацкае княства — была састаўной

часткай (правінцыяй) Кіеўскай Русі, меў на ўвазе, што і хрышчэнне гэтых

зямель нічым не адрознівалася ад Кіева ці Ноўгарада. Але ці так гэта было

на самой справе? Надышоў час паставіць і гэта пытанне.

Як справядліва лічаць праваслаўныя багасловы, пранікненне хрысціянства

на землі ўсходніх славян можна звязваць з перыядам ад св. Андрэя

Першазванага да княгіні Вольгі, г. зн. III—IX стст. ад Н. X. (Фнларет.

Установленне хрнстнанства на Руси. Богословскне труды, .№ 28, М., 1987).

Але трывала яно пачало прыжывацца толькі ў канцы XI стагоддзя. Прычым

адразу трэба заўважыць, што ўсходнееўрапейскія прасторы заставаліся на той

час адзінымі нехрысціянізаванымі землямі Еўропы. Таму тут і скрыжаваліся

інтарэсы каталіцка-апостальскага Рыма і праваслаўнага Канстанцінопаля —

Візантыйскай імперыі. Аб тым, што гэта было менавіта так, сведчаць,

напрыклад, жыціі, перакладзеныя з латыні на стараславянскую мову, якія мелі

распаўскджанне на землях Ўсходняй Еўропы: Бенедыкта Наварасійскага,

Анастасіі Рымлянкі, святога Віта і інш. Сама княгіня Вольга, якая першая з

кіеўскіх князёў прыняла хрысціянства, вяла адносна гэтага перамовы як з

Канстанцінопалем, так і з Рымам. Яна звярнулася да германскага імператара

Аттона 1 (936— 973 г.г.) з просьбаю прыслаць у Шеў каталіцкіх святароў, што

тлумачылася яе няўдалымі перамовамі з візантыйскім імпеііатарам

Канстанцінам VII Багранародным пад час паездкі ў Канстанцінопаль у 957 г.

Безумоўна, на той час сама Вольга трымалася яшчэ паганскае веры. Разам з

тым у Кіеве былі добра вядомыя і праваслаўныя місіянеры. Цяжка ўявіць, каб,

з'явіўшыся ў сярэднім Дадняпроўі, яны не праявілі цікавасці да іншых зямель

на поўнач ад Кіева, якія ўжо былі вядомыя тагачасным сярэдневяковым

гісторыкам.

Яскравым сведчаннем таму з'яўляецца лёс самога Андрэя Першазванага, які

пасля наведвання «Кіеўскіх гор» адправіўся далей на поўнач па Дняпры да

Ноўгарада, адтуль – у Скандынавію і далей, у Рым. Такім чынам, апостал

прайшоў вядомым гандлёвым шляхам «з грэкаў у варагі». Гэты шлях у нас

часцей называецца «з вараг у грэгі» і, мабыць, невыпадкова. Справа ў тым,

што землі Усходняй Еўропы, у тым ліку і Полацкага княства, на гэтым шляху

былі толькі транзітным прамежкам. Асноўны гандаль ішоў паміж Усходам і

Скандынавіяй, астатнія ж толькі карысталіся выгодамі гэтага гандлю. У

сувязі з гэтым цікава адзначыць, што другая палова Х стагоддзя — час

шырокага распаўсюджвання ў Скандынавіі хрысціянства. Хрысціянства прыйшло

сюды раней, чым ва Усходнюю Еўропу, дзякуючы шматлікім паходам нарманаў

ажно да Міжземнага мора. Адпаведна і ўвагу да ўсходнеславянскіх зямель

праяўлялі не толькі місіянеры з поўдня, але і з поўначы.

Найбольшую цікавасць для нас уяўляе епіскапская «Сага аб хрышчэнні»,

запісаная праз трыста гадоў аб падзеях канца Х стагоддзя. Галоўнай дзеючай

асобай аповедзi з'яўляецца Торвальд Вандроўнік. Гэты чалавек, узведзены

пасля смерці ў сан святога, прымаў чынны ўдзел у хрысціянізацыі Ісландыі.

Адтуль ён выправіўся ў Ерусалім, дзе быў у вялікай пашане ў самога

імператара і канстанцінопальскага патрыярха. Здзейсніўшы духоўны подзвіг

паломніцтва, Торвальд вяртаўся ў Скандынавію цераз Кіеўскую Русь. Тут ён

пакінуў па сабе памяць у выглядзе заснаванага «в Руси» манастыра Іаана

Хрысціцеля. Са спасылкаю на скальда Бранда Вандроўніка, сага апавядае, што

Торвальд памёр, так і не дайшоўшы да сваёй радзімы, і пахаваны «ў высокай

гары па рэчышчы Дроўна», «каля царквы Іаана Хрысціцеля, непадалёк ад

Полацка». Гэта сага — першы па часе дакумент або твор, у якім прыгадваюцца

хрысціяне на землях Полацкага княства. Нагадаем яшчэ раз, што апісаныя ў ёй

падзеі датуюцца канцом X стагоддзя. Мабыць, гэта невыпадкова. Па-першае,

таму, што ўжо ў канцы Х ст. Полацкая зямля аформілася як самастойнае

незалежнае княства. Яе першы летапісны князь Рагвалод як паўнапраўны

гаспадар «трымаў, валадарыў і княжыў» Полацкую зямлю. Па-другое, Рагвалод

хутчэй за ўсё быў выхадцам з паўночнай Нарвегіі, фюлька (воласці) пад

назваю Рогаланд. Таму цалкам зразумела, чаму другі скандынаў — Торвальд

Вандроўнік вырашыў заснаваць манастыр менавіта ў Полацку.

Манастыр Іаана Хрысціцеля (Прадцеча) на Востраве ў Полацку

дакументальна фіксуецца ў старажытных крыніцах з XIV стагоддзя. Некаторыя

даследчыкі адносяць яго ўзнікненне да значна больш ранняга часу. Але рэшткі

самога манастыра дагэтуль не знойдзены. Археалагічнымі і геафізічнымі

даследаваннямі апошніх гадоў вызначаны толькі месцы перспектыўных пошукаў.

Што да «высокай гары», то такая існуе і сёння непадалёку ад былога

манастыра. Пад час вайны 1812 года на ёй была збудавана артылерыйская

батарэя, пазней — курган Славы 1941—1945 гадоў. Няма падстаў сумнявацца,

што сага прыгадвае менавіта Полацк і полацкі манастыр. Што ж да даты

заснавання манастыра, то дакладна яе могуць вызначыць толькі археалагічныя

даследаванні. Прычым, калі будуць знойдзены рэшткі мураваных пабудоў (а

мураванае дойлідства пачало распаўсюджвацца на Полаччыне толькі з другой

паловы XI стагоддзя, то варта памятаць, што першыя хрысціянскія храмы на

нашых землях былі ўсё-ткі драўлянымі, а манастыры — пяшчорныя, як,

напрыклад, у Кіеве, Пскове, нарэшце, і ў Палесціне.

Факт існавання ў Полацку напрыканцы Х стагоддзя хрысціянскага,

праваслаўнага накірунку манастыра (не будзем забываць, што Торвальд быў у

вялікай пашане ў канстанцінопальскага патрыярха) дазваляе крыху іначай

паглядзець на асобы першых полацкіх князёў — Рагвалода і яго дачку Рагнеду.

Шырокавядома летапіснае паданне, паводле якога барацьба за руку Рагнеды

разгарэлася паміж кіеўскім князем Яраполкам Святаславічам і яго братам

Уладзімірам Святаславічам наўгародскім, будучым хрысціцелем Русі. Абодва

князі, як сведчаць крыніцы, былі паганцамі: Яраполк ужо меў жонку і

Рагнедавай рукі прасіў у якасці другой жонкі. Абодва — і Яраполк, і

Уладзімір — пакланяліся стодам (ідалам).

Але ці была язычніцкай веры Рагнеда? Тое, што яна згаджалася стаць

другой жонкай Яраполка, сёння ўжо не можа быць бясспрэчна прынята ў якасці

доказу яе паганскай веры. Заручыны і жаніцьба на той час былі актам глыбока

палітычным. Па-другое, ёй, безумоўна, была добра вядома гісторыя княгіні

Вольгі — бабкі Уладзіміра і Яраполка, якая, стаўшы хрысціянкаю, кіравала

народам паганскае веры і жыла ў яго асяроддзі. А гэта быў вялікі духоўны

подзвіг.

Па-трэцяе, на той час у Полацку ўжо існаваў хрысціянскі манастыр на

Востраве. А як вядома, галоўную стаўку ў місіянерскай дзейнасці святары

рабілі на прадстаўнікоў княжацкай улады, баяраў і дружыну. Так адбывалася

паўсюдна: у Заходняй Еўропе, у Скандынавіі і, як мы ведаем, ва Усходняй

Еўропе. Таму пазбегнуць такога ўздзеяння не магла ні Рагнеда, ні яе бацька

— Рагвалод. Нарэшце, чацвёртае, само летапіснае паданне і сведчанне

Цвярскога летапісу: Рагнеда робіць замах на жыццё Уладзіміра. «За тое,—

тлумачыць яна,— што бацьку майго забіў і зямлю яго ў палон узяў, а зараз не

любіш ні мяне, а ні сына нашага». Як магла жанчына, адна з сямі афіцыйных

жонак Уладзіміра-паганца, падняць на яго руку? У тагачасных умовах

усеабдымнага патрыярхату, адпаведна агульна-еўрапейскаму рыцарскаму

кодэксу, гэта немагчыма было нават уявіць!

Прасцей за ўсё ўчынак Рагнеды можна было б растлумачыць звычайнай

жаночай рэўнасцю, што, дарэчы, і рабіла большасць гісторыкаў. Але якая

магла быць рэўнасць, калі мнагажонства ў тагачасным усходне-славянскім

грамадстве — рэч больш чым звычайная. Яна — норма жыцця і залежала толькі

ад сацыяльнага становішча мужчыны, яго магчымасці пракарміць адну ці сем

жонак. I галоўнае, на той час такое палажэнне жанчыны не было для яе

абразлівым, хутчэй наадварот. Яе адносіны з мужам вызначаліся колькасцю

народжаных дзяцей. Чым больш дзяцей — тым больш прыязнымі былі іх адносіны.

А як вядома, Рагнеда нарадзіла Уладзіміру: Ізяслава (князя полацкага),

Мсціслава (князя чарнігаўскага і тмутараканскага), Яраслава Мудрага (князя

наўгародскага, затым — кіеўскага), Усевалада ды яшчэ дзвюх дачок.

Абразлівым становішча Рагнеды нам, сённяшнім, можа падацца толькі таму,

што ўсе мы, атэісты ці вернікі, нясем у сваёй свядомасці хрысціянскія

пастулаты, якія сталі заканадаўчымі нормамі нашага жыцця, адзін з якіх —

кожны муж павінен мець адну жонку і наадварот: кожная жонка — аднаго мужа.

Таму абразіцца Рагнеда магла толькі ў тым выпадку, калі была хрысціянкаю, а

тым больш — першаю (!) афіцыйнай жонкаю Уладзіміра. Усе астатнія — пасля

яе. Апрача таго, дадалася помста за бацькоў, забітых Уладзімірам, за

абрабаваную вотчыну — Полаччыну. Калі ж Рагнеда разам з сынам Ізяславам

была выслана з Кіева, а Уладзімір тым часам ажаніўся ў чарговы і апошні раз

на дачцэ візантыйскага імператара і прыняў хрысціянства, ён прапанаваў

Рагнедзе выбраць сабе мужа з яго акружэння. Гордая Рагнеда адмовілася,

заявіўшы, што ў такім выпадку яна лепш стане нявестаю Хрыстовай. Пасля чаго

прыняла пастрыг пад імем Анастасіі. У тыя часы ўсходнеславянскія землі не

ведалі жанчын манахінь. Па-другое, прыняць манашаскі сан, не прайшоўшы

паслушэнства, а тым больш без веры ў Хрыста, было немагчыма. Адсюль можна

зрабіць вывад, што Рагнеда да прыняцця хрысціянства была веруючай. А гэта

магчыма толькі ў тым выпадку, калі з пастулатамі хрысціянства яна і,

вядома, яе бацька Рагвалод былі знаёмыя да 970 года, г. зн.— да захопу

Полацка Уладзімірам.

Таму невыпадкова, што першы князь адноўленай полацкай дынастыі —

Ізяслаў, сын Рагнеды і Уладзіміра, быў хрысціянінам. Калі верыць летапісам,

ён быў «ціхі і лагодны», любіў і шанаваў царкву, чытаў святыя пiсанні, «и

слезен, и умилен, и долготерпелив». Большасць гісторыкаў менавіта з імем

гэтага князя звязвае хрышчэнне Полацкай зямлі. Але адразу ўзнікае пытанне:

а што мы, уласна кажучы, разумеем пад хрышчэннем зямлі ці княства?

Хрышчэнне Кіева адбылося ў водах Дняпра, куды Уладзімір загадаў загнаць

усіх гараджан, паўтарыўшы амаль даслоўна выраз Хрыста: «Хто не са мной, той

супроць мяне». Ваяводы Уладзіміра — Пуцята і Дабрыня — Ноўгарад хрысцілі

мячом і агнём. Гэта давала падставы лічыць, што падобным чынам адбылося і

хрышчэнне Полацка. Але чаму ў такім выпадку на старонках вядомых нам

летапісаў няма звестак аб хрышчэнні Ізяславам Полаччыны? Калі прычынай

лічыць адсутнасць полацкіх летапісаў, то нават у такім выпадку летапісцы-

мніхі Кіева і Ноўгарада, якія падрабязна занатоўвалі ўсе звесткі, наўрад ці

абмінулі б такую падзею. Што-што, а вялікі гвалт, накшталт наўгародскага,

трапіў бы ва ўсе летапісы, не толькі ўласнаполацкія. Аб гэтым сведчаць

больш познія летапісныя запісы, якія тычацца Полацка, але якія мы ведаем з

кіеўскіх, наўгародскіх, суздальскіх, цвярскіх і інш. летапісаў. Адсюль

вынікае, што гвалтоўнага хрышчэння Полацкага княства не было. Чаму ж тады

пралілася кроў язычнікаў у Ноўгарадзе? Таму што Ноўгарад быў даўняй, але

вольналюбівай вотчынай Уладзіміра. Вялікаму князю кіеўскаму было неабходна

сцвердзіць свае правы на гэты горад і яго воласць, падпарадкаваўшы яго не

толькі адміністрацыйна, але і духоўна. Падобных правоў на Полаччыну ён не

меў, як не меў, відаць, і дастатковай зброі. Бо ў Полацку напрыканцы

Уладзіміравага жыцця (12 апошніх гадоў) правіў сын Ізяслава — Брачыслаў,

вядомы сваёй смелай і незалежнай палітыкай. У Брачыслава, калі верыць

летапісам і сагам, былі больш трывалыя сувязі з Балта-Скандынаўскім светам,

чым з Кіеўскай Руссю. Нездарма на яго баку супроць Яраслава Мудрага біліся

нармандскія дружыны. Апошняе відавочна тлумачылася тым, што полацкія князі

свой радавод лічылі не адгалінаваннем Рурыкавічаў, а самастойным дрэвам

Страницы: 1, 2



© 2003-2013
Рефераты бесплатно, рефераты литература, курсовые работы, реферат, доклады, рефераты медицина, рефераты на тему, сочинения, реферат бесплатно, рефераты авиация, курсовые, рефераты биология, большая бибилиотека рефератов, дипломы, научные работы, рефераты право, рефераты, рефераты скачать, рефераты психология, рефераты математика, рефераты кулинария, рефераты логистика, рефераты анатомия, рефераты маркетинг, рефераты релиния, рефераты социология, рефераты менеджемент.